Telif Hakkı

 

FİKRİ HAKLARA İLİŞKİN BİLGİ NOTU

Bireysel farklılıklara dayalı beceri ve yetenekle teknoloji ve yenilikçiliği birleştiren bilgiye dayalı faaliyetler yeni iş kollarının ve uzmanlık alanlarının oluşmasını ve özgün sanatsal, kültürel ürünler ile buluşlar, tasarımlar, faydalı modeller üretilmesini kolaylaştırarak Fikri mülkiyete dayalı endüstrilerin gelişmesini böylelikle entellektüel sermayenin arttırılmasını sağlamaktadır.

Fikri mülkiyete dayalı endüstrilerin disiplinlerarası işbirliklerini teşvik ederek yenilikçilik kapasitesini ve ekonomik performansı arttırdıkları , sürdürülebilir istihdam artışları sağladıkları, uluslararası ilişkilerin ve ticaretin gelişmesi ile kültürlerarası diyaloğun arttırılmasna katkı sağladıkları ve bu suretle de kalkınmaya ivme kazandırdıklarına ilişkin tespitler bu alana ilişkin yapılan çeşitli araştırma ve çalışmalarla ortaya konulmuştur.

Son yüzyılda fikri mülkiyete dayalı endüstrilerin gelişmesi bu alandaki ürünleri üretenlerin mali ve manevi haklarının ve çıkarlarının korunması sürecini de hızlandırmıştır.

 

TELİF HAKKI

(İngilizce: copyright), bir kişi ya da kişilerin her türlü fikrî emeği ile meydana getirdiği bilgi, düşünce, sanat eseri ve ürününün kullanılması ve kopyalanması ile ilgili hukuken sağlanan haklardır. Telif hakkının doğması için tescile gerek yoktur.[1] Fikir ve sanat eserleri üzerindeki haklar eserin üretilmesiyle birlikte doğar.[2] Bununla birlikte eser sahibi isterse ülkenin ilgili tescil birimlerinde (mesela Türkiye'de noter ya da Kültür Turizm Bakanlığı) isteğe bağlı olarak kayıt-tescil yaptırabilir. Telif hakları, genellikle belli bir süre için geçerlidir.

Telif hakkı simgesi, çember içinde bir "C" harfidir, © harfi üzerinde bulunduğu yapanın telif haklarının korunduğunu belirtir ve İngilizce "copyright" kelimesini ifade eder. C sembolü kullanılsın ya da kullanılmasın; orijinal her fikir ve ürün, doğuştan telif haklarına sahiptir.

Telif hakların korunması temel insan haklarından biridir. İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 27. maddesine göre herkesin yaptığı her türlü bilim, edebiyat veya sanat eserinden mütevellit manevî ve maddî menfaatlerin korunmasına hakkı vardır.

 

Koruma şartlarını taşıyan bir eser, sahibine manevi ve mali/ekonomik haklar sağlar.

Manevi haklar:

a) Kamuya sunma hakkı

b) Eser sahibi olarak tanıtılma hakkı/adın belirtilmesi yetkisi

c) Eserde değişiklik yapılmasını önleme hakkı

d) Eserin aslına ulaşma hakkı

e) Teşhir hakkı

f) Tahrip etmeyi önleme hakkı.

 

Mali haklar:

a) İşleme hakkı

b) Çoğaltma hakkı

c) Yayma hakkı

d) Temsil hakkı

e) Yayın ve umuma iletim hakkı

 

Diğer Haklar:

a) Pay ve takip hakkı

b) Cayma hakkı

c) Vazgeçme hakkı

 

FSEK’te eserden doğan hakların yanında bağlantılı haklar da korunur. Bu kapsamda yasa koyucu kültür endüstrisine yatırımı korumaktadır.

 

Bağlantılı hak sahipleri:

a) İcracı sanatçılar

b) Fonogram/plak yapımcıları

c) Radyo-TV kuruluşları

d) Film yapımcıları

e) İcrayı organize eden müteşebbisler.

 

Eser üzerinde eser sahibine tanınan mali haklar bir başkasına yazılı bir sözleşmeyle devredilebileceği gibi bu hakların kullanım (lisans – ruhsat) hakkı da başkasına bırakılabilir. Buna karşılık manevi hakların devri mümkün olmamakla birlikte, bunların kullanımı bir başkasına bırakılabilir.

Eser sahibinin haklarına bir tecavüz olduğunda hak sahibi, hukuk ve ceza davaları açabilir. Tecavüz halinde üç katı tazminat, 3 aydan 4 yıla kadar hapis cezası, yüksek miktarlarda para cezaları ve korsan ürünlerin imhası gibi yaptırımlar öngörülmüştür.

Kaynakça

https://www.yayfed.org/telif-haklari-temel-kavramlar

https://tr.wikipedia.org/wiki/Telif_hakk%C4%B1#:~:text=Telif%20hakk%C4%B1%20(%C4%B0ngilizce%3A%20copyright),do%C4%9Fmas%C4%B1%20i%C3%A7in%20tescile%20gerek%20yoktur

https://fikrimulkiyet.com/telif-hakki

 

BLOG SAHİBİNİN YORUMU

Telif hakkı kişinin her türlü fikri emeği ile meydana getirdiği ürünlerin üzerinde hukuken sağlanan haklardır.

Günümüzün iletişim teknolojileri, düşüncelerin veya fikri ya da sanatsal üretimlerin (eserlerin) sonsuza dek ve sonsuz kere iletilip yayılabileceği hızlı ve etkileşimli ortamlar sağlamaktadır. Paylaşım temelli yaratım kültürünün baskın olduğu yeni medyada içerik artık kullanıcı kaynaklıdır. Dolayısıyla kullanıcılar sadece tüketici olmaktan çıkmışlardır. Yeni medyanın yarattığı imkanlar dolayısıyla kullanıcılar aynı zamanda yaratıcılıklarını ortaya koyarak meydana getirdikleri üretimleri yeni medya kavramının altında yer alan sosyal medyada paylaşıma açabilme imkanını kazanmışlardır. Kullanıcı kaynaklı olmaları sebebiyle sosyal medya sitelerinin telif hakları hukukunu ilgilendiren eylem ve davranış şekillerinden en önemlisi ve hukukçular açısından en dikkat çekicisi paylaşma eylemidir. Dolayısıyla bu çalışmada genel olarak paylaşma eylemi ekseninde sosyal medya ve telif haklarının kesiştiği noktalara değinilmeye çalışılacaktır. Sosyal medya; içeriği oluşturmak, yayımlamak ve yorumlamak şeklinde etkili bireysel katılıma imkan veren bir platform olarak; kişilerin bilgi ve düşüncelerini açıklama ve yayma eylemleri için vazgeçilmez niteliktedir. Buna karşılık Türkiye’de gerçekleşen birçok İnternet sitesi erişime engelleme kararı telif hakkı ihlaline dayanmaktadır. Bu anlamda telif haklarının sosyal medya üzerinde olumsuz bir etkisi de söz konusudur. Sonuç olarak kullanıcı içeriği üzerinden işleyen sosyal medya sitelerinin sanatsal ve bilimsel paylaşım ve iletişim amaçlı olarak kullanımı demokratik toplumun en etkin görünümlerindendir. Bu sebeple bir taraftan temeli kullanıcı içeriğine dayanan sosyal medya sitesi kullanıcılarının telif hakları hukuku düzenlemeleri ile ilgili bilinç ve bilgi düzeyinin arttırılması, diğer taraftan ise bu düzenlemelerin sosyal medya mecralarının kendi dinamiklerini göz önünde bulundurarak yeniden yapılandırılması gerekmektedir.